Een praktijkproef met 2.000 en 20.000 DNB-scenario's op vijf kwartalen: tien testblokken, vaste maatmensen en de standaardfoutformule uit de toelichting bij de DNB-set. Met een controlepakket waarmee u elke tabel zelf nareekent, zonder rekenstraat.
Voorbeeldfonds (fictief), flexibele regeling, lifecycle Neutraal, DNB-sets 2025Q4 tot en met 2026Q3; alle cijfers na te rekenen met het controlepakket
| Wat | Bij 2.000 scenario's | Bij 20.000 scenario's |
|---|---|---|
| Starter, verwacht pensioen: spreiding tussen tien testblokken (2026Q3) | 3,4% | n.v.t. |
| Starter, als het tegenzit: spreiding tussen tien testblokken (2026Q3) | 8,8% | n.v.t. |
| Simulatieruis als het tegenzit (P5): blokproef tegenover formule 7 uit de DNB-toelichting | 2,07% gemeten, 2,02% formule | 0,64% formule |
| Simulatieruis verwacht (P50) | 1,00% gemeten, 1,06% formule | 0,33% formule |
| Simulatieruis als het meezit (P95) | 1,34% gemeten, 1,58% formule | 0,49% formule |
| Afwijking van de eerste 2.000 tussen opeenvolgende kwartalen (correlatie, drie paren) | 0,88 / 0,81 / 0,26 | n.v.t. |
| Spreiding van de combinatiefactor tussen blokken | 8 tot 10% (tot 4.000), 6 tot 8% (10.000) | n.v.t. |
| Effect sterftetafel AG2026 in plaats van AG2024 | +1,07% | +1,07% |
De formule 7 uit de DNB-toelichting geeft een afgeleide benadering van de standaardfout (halve bandbreedte gedeeld door 1,96). Blokproef en formule werken op dezelfde uitkomsten en zijn dus een consistentiecontrole; een onafhankelijke validatie is het niet. Meer scenario's verminderen de simulatieruis; ze halen haar niet weg, ook 20.000 en 100.000 zijn eindige sets.
Versie 1.0 (24 oktober) voegt de uitkomst toe van de controle die vooraf was vastgelegd voor de set van 2026Q4, de 100.000-proef op die set en de bevestiging van de rangen bij 20.000. Versie 0.4 (28 september) verwerkte twee tegenlezingen, een controle van alle aangehaalde bronnen en een taalcontrole; de cijfers over de eerste vier kwartalen zijn sinds versie 0.1 ongewijzigd. De wijzigingen per versie staan in de changelogs. Deze notitie beschrijft uitkomsten; de rekenstraat zelf staat er niet in.
Het controlepakket bevat per kwartaal voor elk van de 20.000 scenario's de uitkomst van de 36 onderzochte tabelcellen en de inkoopfactor per looptijd, plus een script van honderd regels dat daaruit elke tabel van de notitie nareekent. Alleen Python nodig, ongeveer een minuut rekentijd. De complete tabellensets en de bestanden in het marktformaat zitten in het datapakket, dat op aanvraag beschikbaar is.
Acht pagina's: wat gemeten is, wat eruit kwam, wat ik ervan vind, wat ik nog niet weet, de vooraf vastgelegde controle met de set van 2026Q4 en de uitkomst daarvan.
Download → ZIPCelwaarden per scenario voor vijf kwartalen, nareken-scripts (ook voor de controle met 2026Q4), rangwaarden per blok, maatmensen, blokproef, open vragen, bronnenlijst met letterlijke citaten, changelogs en een herleidingslijst met hashes.
Download → PRMPTEen instructie voor ChatGPT of Claude met vier kleine bestanden uit het controlepakket, of een skill die u eenmalig installeert en die er een pdf van maakt. De chat rekent zelf en legt zijn uitkomst naast de mijne. De code krijgt u na een reactie op de LinkedIn-post, of op verzoek per mail.
Open met code → MAILDe complete sets met 2.000 en 20.000 scenario's per kwartaal, als JSON en in het marktformaat, plus de verschillenrapporten. Per aanvrager gemarkeerd; voorwaarden: controle, onderzoek en vakdebat, bronvermelding, geen doorlevering.
Aanvragen → BLOGDe bouwblog bij deze notitie, met de open vragen en ruimte om te reageren. Versie 1.0 verschijnt na de reacties en na de controle met de set van 2026Q4.
Lees →sha256 controlepakket v1.0: 7ac48fac7a68ff96866b0b7bcbeb3d2f330a9af6fa31b8aa04e127713b75779e · sha256 notitie v1.0: c1c6b8470d2ae28f08e9858fcb564d98c5b8db37ed26df5b9396dad53c543413 · sha256 datapakket op aanvraag v0.3: 0d699f22d9af49239f1fcc22edba4058cd4fd5b0c27f377cea4a0127e0075752
Aan actuarissenIs de lezing houdbaar, zou u 20.000 als voorkeursvariant accepteren bij de vrijgave van een tabellenset, met 2.000 (het minimum dat DNB voor URM-berekeningen voor communicatie noemt) alleen voor aansluiting op bestaande processen, en wat zou u anders meten of formuleren?
Aan actuariële bureaus en pakketleveranciersHanteert uw praktijk bij meer dan 2.000 scenario's de rangen uit formule 6 van de DNB-toelichting, of interpoleert u? En hoe gaat u om met de combinatiefactor, die bij één gesorteerde scenario-uitkomst per cel nauwelijks rustiger wordt?
Aan communicatieprofessionalsBij welk verschil, in procenten of in euro's per maand, wordt simulatieruis op het UPO of op mijnpensioenoverzicht.nl voor een deelnemer zichtbaar en storend?
Aan uitvoerders en fondsbesturenWaar legt u het gekozen aantal scenario's vast, berekent u de standaardfout, en wie geeft de keuze vrij?
Aan de sectorAls bij overigens gelijke grondslagen alleen het aantal scenario's verschilt, hoeveel extra verschil tussen uitvoerders is dan aanvaardbaar, en is één afspraak wenselijk?
Reageren kan in het vakdebat op PensioenNetwerk.nl of per mail naar edwin@pensioennetwerk.nl. Wie meelas, noem ik alleen met akkoord; in versie 1.0 zijn geen meelezers bij naam genoemd.
Uitkomst met de set van 2026Q4: vijf van de zes verwachtingen klopten, één niet. De indeling gaf een beperkte herijking (correlatie 0,978). De spreiding tussen de testblokken, de standaardfout bij 20.000 en het verschil in de kwartaalbeweging op het slechtweerbedrag vielen binnen hun banden. Op het verwachte bedrag niet: daar week de kwartaalbeweging bij de eerste 2.000 gemiddeld 0,61 procentpunt af van die bij de set van 20.000, tegenover een verwachte band van 0,1 tot 0,4 procentpunt. Zo staat het in versie 1.0; de banden zijn achteraf niet aangepast. Waarom het niet uitkwam, weet ik nog niet; mijn werkhypothese staat in de notitie.
Wat ik vooraf vastlegde (versie 0.3, vóór 15 oktober). Half oktober publiceert DNB de volgende scenarioset. Mijn verwachting ligt nu vast, met de meetlat erbij: eerst de indeling van het kwartaal op een objectieve maat (de correlatie per scenarionummer van het aandelenrendement in jaar 1 tussen de eerste 2.000 scenario's van 2026Q3 en 2026Q4), daarna de banden voor de ruis in de kwartaalbeweging, de spreiding tussen de testblokken en de standaardfout bij 20.000. Valt een uitkomst buiten zijn band, dan klopt mijn verwachting niet en staat dat zo in versie 1.0. De banden staan in de notitie; het is een vooraf vastgelegde werkhypothese, geen toets van DNB's werkwijze.
Alle citaten zijn letterlijk opgenomen in de bronnenlijst in het controlepakket, met de datum van lezen.
